پوست آتوپیک کودک در زمستان؛ مرطوب کننده مناسب و روتین درست حمام

زمان مطالعه: 12 دقیقه
گونههای قرمز و زبر، خاراندن بیوقفه در خواب و لکههای خشکی که با هر حمام بدتر میشوند؛ این تصویری است که خیلی از والدین در زمستان از پوست فرزندشان میبینند. پوست آتوپیک کودک، یا همان اگزمای آتوپیک، در فصل سرما معمولاً شعلهور میشود و خواب و آرامش کودک و خانواده را به هم میریزد. خبر خوب این است که با یک روتین درست حمام و مرطوبکننده مناسب، بیشتر این کودکان روزهای خیلی راحتتری خواهند داشت.
در این مطلب توضیح میدهیم اگزمای آتوپیک چیست، چرا در زمستان بدتر میشود و نشانههای آن در سنین مختلف چگونه است. سپس روتین قدمبهقدم حمام، انتخاب مرطوبکننده، نکات لباس و محیط خانه، نقش داروها و نشانههایی را مرور میکنیم که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.
پوست آتوپیک کودک چیست؟
اگزمای آتوپیک یک بیماری پوستی التهابی و مزمن است که با خشکی، خارش و لکههای قرمز و زبر همراه است. این بیماری در کودکان بسیار شایع است و تقریباً از هر پنج کودک، یک نفر را درگیر میکند. معمولاً پیش از یک سالگی و اغلب در چند ماه اول زندگی شروع میشود.
در پوست آتوپیک، سد محافظ پوست ضعیف است. یعنی پوست آب را بهخوبی نگه نمیدارد و مواد محرک و حساسیتزا راحتتر از آن عبور میکنند. ژنتیک نقش مهمی دارد؛ اگر یکی از والدین اگزما، آسم یا حساسیت فصلی داشته باشد، احتمال آن در کودک بیشتر است.
چند نکته مهم را از همین ابتدا بدانید:
- اگزمای آتوپیک مسری نیست و از تماس با کودک به دیگران منتقل نمیشود.
- این بیماری به بهداشت ربطی ندارد و نتیجه اشتباه والدین نیست.
- در بسیاری از کودکان با بزرگتر شدن بهتر میشود، هرچند ممکن است دورههایی از بهبود و شعلهوری داشته باشد.
- درمان قطعی ندارد، اما بهخوبی قابل کنترل است.
چرا پوست آتوپیک کودک در زمستان بدتر میشود؟
پوستی که سد محافظ ضعیفی دارد، در برابر تغییرات هوا آسیبپذیرتر است. در زمستان چند عامل همزمان اوضاع را سختتر میکنند:
- هوای سرد و خشک بیرون که رطوبت پوست را بهسرعت میگیرد.
- بخاری و شوفاژ که هوای خانه را خشکتر میکنند.
- حمام با آب داغ که در سرما وسوسهانگیز است، اما چربی محافظ پوست را از بین میبرد.
- لباسهای پشمی و چندلایه که پوست را تحریک میکنند و گاهی باعث تعریق و گرمای زیاد میشوند.
- باد سرد و آب دهان که روی گونههای نوزاد اگزما را بدتر میکنند.
- سرماخوردگی و عفونتهای فصلی که اغلب با شعلهور شدن اگزما همراهاند.
خشکی زمستانی برای پوست بزرگسالان هم مشکلساز است. نکات عمومی آن را در مطلب پوست خشک در زمستان آوردهایم، اما پوست کودک آتوپیک به مراقبت دقیقتری نیاز دارد.
نشانههای اگزمای آتوپیک در سنین مختلف
محل و ظاهر اگزما با سن کودک تغییر میکند:
| سن | محلهای شایع | ظاهر |
|---|---|---|
| نوزاد (تا حدود ۲ سالگی) | گونهها، پیشانی، پوست سر، سطح بیرونی دستها و پاها | قرمز، زبر، گاهی با ترشح و دلمه؛ ناحیه پوشک معمولاً درگیر نیست |
| کودکان بزرگتر | چین آرنج و پشت زانو، مچ دست و پا، گردن، اطراف چشم و دهان | خشک، ضخیم و پوستهدار؛ با خاراندن مداوم، پوست حالت ضخیم و چرمی پیدا میکند |
مهمترین نشانه اگزمای آتوپیک، خارش است. نوزادانی که هنوز نمیتوانند بخارانند، صورتشان را به ملحفه و لباس میمالند و بیقرار میشوند. خارش معمولاً شبها بیشتر است و خواب کودک را مختل میکند.

روتین درست حمام برای پوست آتوپیک کودک
حمام اگر درست انجام شود، بخشی از درمان است؛ اگر نادرست، یکی از محرکهای اصلی. این روتین را برای کودک دنبال کنید:
- دفعات: حمام روزانه یا یک روز در میان، بر اساس نظر پزشک و شرایط پوست کودک.
- آب ولرم: دمای آب را با آرنج یا دماسنج بسنجید؛ آب نباید داغ باشد.
- زمان کوتاه: حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه کافی است.
- شوینده ملایم و بدون صابون: فقط برای نواحی که لازم است، مثل زیر بغل، ناحیه پوشک و دستها. کفهای حمام و صابونهای معطر را کنار بگذارید.
- خشک کردن ملایم: پوست را با حوله نرم بهآرامی خشک کنید و مالش ندهید. بهتر است پوست کمی نمناک بماند.
- مرطوبکننده در سه دقیقه اول: همان لحظه بعد از حمام، یک لایه پرپشت مرطوبکننده روی کل بدن بزنید. اگر پزشک داروی موضعی تجویز کرده، ترتیب استفاده را با او هماهنگ کنید.
برای شستشو، دسته شویندههای پوست کودک گزینههای ملایم و مناسب سنین مختلف دارد.
انتخاب مرطوب کننده مناسب پوست آتوپیک کودک
مرطوبکننده ستون اصلی مراقبت از پوست آتوپیک است؛ هم در دورههای آرام و هم در دورههای شعلهوری. این ویژگیها را در انتخاب در نظر بگیرید:
- بدون عطر و ساده: هرچه ترکیبات کمتر و سادهتر باشد، احتمال حساسیت کمتر است.
- بافت غلیظ: پمادها و کرمهای غلیظ بیشتر از لوسیونهای رقیق رطوبت را در پوست نگه میدارند. لوسیونها برای پوست آتوپیک معمولاً کافی نیستند.
- ترکیبات ترمیمکننده سد: سرامیدها، گلیسیرین، وازلین و جو دوسر کلوئیدی از ترکیبات رایج در محصولات مخصوص پوست آتوپیکاند.
- برچسب «مناسب پوست آتوپیک» یا «از بدو تولد»: سرنخ خوبی است؛ با این حال هر محصول تازه را ابتدا روی ناحیه کوچکی امتحان کنید.
چقدر و چند بار؟
بیشتر والدین مرطوبکننده را کمتر از مقدار لازم استفاده میکنند. برای پوست آتوپیک، مقدار زیاد و دفعات زیاد اهمیت دارد: دستکم دو بار در روز روی کل بدن، بعد از هر حمام و هر بار که پوست خشک به نظر میرسد. سرویس سلامت بریتانیا در صفحه اگزمای آتوپیک توصیه میکند مرطوبکننده را دستکم دو بار در روز بزنید، حتی وقتی اگزما آرام است. آن را با حرکت ملایم و در جهت رویش مو روی پوست پخش کنید، نه با مالش.
برای دیدن گزینهها، دسته مرطوب کننده کودک را ببینید. اگر خودتان هم پوست خشک و حساسی دارید، راهنمای انتخاب کرم مرطوب کننده برای پوست خشک و حساس نکات مشابهی برای بزرگسالان دارد.
مرطوبکنندههای ملایم کودک
کرمها و شویندههای ملایم کودک را با ضمانت اصالت کالا از بریم تهیه کنید و درباره انتخاب مناسب با کارشناسان ما مشورت کنید. پیش از خرید، نبود عطر را روی برچسب بررسی کنید.
لباس، خواب و محیط خانه در زمستان
جزئیات کوچک روزمره تأثیر بزرگی روی پوست آتوپیک دارند:
- لباس نخی و گشاد: لباسهای پشمی و الیاف مصنوعی را مستقیم روی پوست نپوشانید. اگر لباس گرم پشمی لازم است، یک لایه نخی زیر آن بپوشانید.
- شستشوی لباس: لباسهای نو را پیش از استفاده بشویید، از پودر بدون عطر استفاده کنید و نرمکننده لباس را کنار بگذارید.
- گرمای متعادل: اتاق خواب کودک را گرم و خفه نکنید. گرما و تعریق خارش را بیشتر میکنند. چند لایه لباس سبک بهتر از یک پتوی سنگین است.
- رطوبت هوا: در فصل بخاری، دستگاه بخور سرد ممکن است به حفظ رطوبت پوست کمک کند. مخزن آن را هر روز تمیز کنید.
- ناخنهای کوتاه: ناخن کودک را کوتاه نگه دارید. برای نوزادان، دستکش نخی در خواب از زخم شدن پوست با خاراندن جلوگیری میکند.
- محافظت در برابر سرما: پیش از بیرون رفتن، یک لایه مرطوبکننده روی صورت و دستهای کودک بزنید و گونهها را از باد سرد محافظت کنید.
- دود سیگار: اجازه ندهید کسی در خانه یا خودرو سیگار بکشد.
کنترل خارش و خواب آرام کودک
خارش شبانه یکی از سختترین بخشهای اگزما برای کودک و والدین است. این روشها کمک میکنند:
- کمپرس خنک: یک پارچه نخی خنک و نمناک روی ناحیه خارشدار، خارش را موقتاً آرام میکند.
- فشار ملایم بهجای خاراندن: به کودک بزرگتر یاد بدهید بهجای خاراندن، پوست را با کف دست فشار دهد یا آرام ضربه بزند.
- سرگرم کردن: بازی، قصه و فعالیتهای دستی، توجه کودک را از خارش دور میکند.
- روال منظم شب: حمام کوتاه، مرطوبکننده، لباس خواب نخی و اتاقی خنک و آرام.
- داروهای ضدخارش خوراکی: هیچ داروی ضدخارش خوراکی را بدون نظر پزشک به کودک ندهید؛ برخی انواع آن خوابآورند.
پوست آتوپیک کودک در مهدکودک و مدرسه
کودکی که اگزما دارد، بخش زیادی از روز را بیرون از خانه میگذراند. چند هماهنگی ساده، روزهای او را راحتتر میکند:
- مربی یا معلم را از وضعیت پوست کودک باخبر کنید.
- یک تیوپ کوچک مرطوبکننده در کیف کودک بگذارید تا بعد از شستشوی دست استفاده کند.
- لباس نخی و یک دست لباس اضافه برای روزهای بازی با آب و خاک همراهش بفرستید.
- بعد از استخر، کودک دوش کوتاهی بگیرد و بلافاصله مرطوبکننده بزند؛ کلر آب استخر ممکن است پوست را خشک و تحریک کند.
- اگر صابون مهدکودک پوستش را تحریک میکند، یک شوینده ملایم همراهش بفرستید.
باورهای نادرست درباره پوست آتوپیک کودک
- «اگزما مسری است»: اگزمای آتوپیک از کودکی به کودک دیگر منتقل نمیشود.
- «علت اگزما همیشه غذاست»: غذا فقط در گروهی از کودکان نقش دارد و حذف خودسرانه غذاها خطرناک است.
- «حمام برای پوست آتوپیک بد است»: حمام کوتاه با آب ولرم و مرطوبکننده بلافاصله بعد از آن، بخشی از درمان است.
- «کورتون همیشه پوست را نازک میکند»: کورتون موضعی اگر طبق دستور پزشک و به مدت محدود استفاده شود، معمولاً عارضهای ندارد و نازکی پوست در این حالت نادر است.
- «روغنهای طبیعی بهترین مرطوبکنندهاند»: برخی روغنها، مثل روغن زیتون، ممکن است سد پوست نوزاد را ضعیفتر کنند. محصولات مخصوص پوست آتوپیک انتخاب مطمئنتری هستند.
- «کودک حتماً با بزرگ شدن خوب میشود»: بسیاری از کودکان بهتر میشوند، اما برخی تا بزرگسالی هم پوست حساس و مستعد اگزما دارند.
محرکهای رایج اگزما در کودکان
هر کودک محرکهای خاص خودش را دارد. ثبت روزانه شعلهوریها در یک دفترچه، به پیدا کردن الگو کمک میکند. اینها از محرکهای رایجاند:
- صابونها، کفهای حمام و محصولات معطر
- لباس پشمی و الیاف زبر
- گرما، تعریق و لباس زیاد
- هوای سرد و خشک
- آب دهان و غذاهایی که دور دهان را تحریک میکنند
- عفونتها و سرماخوردگی
- در برخی کودکان، گرد و غبار خانگی و موی حیوانات
اگزما و آلرژی غذایی؛ آنچه والدین باید بدانند
برخی نوزادانی که اگزمای متوسط تا شدید دارند، ممکن است آلرژی غذایی هم داشته باشند. اما این به معنای آن نیست که حذف غذاها اگزما را درمان میکند. حذف خودسرانه شیر، تخممرغ یا گروههای غذایی دیگر از رژیم کودک، ممکن است رشد او را مختل کند. اگر بعد از مصرف غذای خاصی کهیر، تورم، استفراغ یا بدتر شدن سریع اگزما دیدید، با پزشک کودک صحبت کنید تا بررسی لازم انجام شود. اگر تورم لب و صورت، تنگی نفس یا خسخس دیدید، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
درمانهای دارویی؛ چه زمانی و چطور؟
در دورههای شعلهوری، مرطوبکننده بهتنهایی کافی نیست و پزشک ممکن است داروی موضعی تجویز کند:
- کورتونهای موضعی: اگر طبق دستور پزشک و در مدتی که پزشک تعیین میکند استفاده شوند، مؤثرند و معمولاً عارضهای ندارند؛ نازکی پوست در این حالت نادر است. کورتونهای بزرگسالان را خودسرانه برای کودک استفاده نکنید. ترس از کورتون و قطع زودهنگام آن، یکی از دلایل رایج کنترل نشدن اگزماست.
- داروهای غیرکورتونی موضعی: برای برخی نواحی حساس مثل صورت و در کودکان بزرگتر، پزشک ممکن است این داروها را تجویز کند.
- پانسمان مرطوب: در شعلهوریهای شدید و فقط زیر نظر پزشک.
مرطوبکننده را در کنار داروها ادامه دهید. داروی موضعی را فقط روی نواحی ملتهب بزنید و مرطوبکننده را روی کل بدن. انجمن ملی اگزمای آمریکا در صفحه اگزما در کودکان اطلاعات بیشتری برای والدین ارائه میکند.
نشانههای عفونت و موارد اورژانسی
پوست آتوپیک بیشتر در معرض عفونت است. این نشانهها را جدی بگیرید:
- دلمههای زرد و عسلیرنگ، ترشح چرکی یا بدتر شدن سریع اگزما: ممکن است نشانه عفونت باکتریایی باشد. همان روز به پزشک مراجعه کنید.
- تاولهای کوچک دردناک و گروهی یا زخمهای ریز و گرد، با یا بدون تب: ممکن است نشانه عفونت ویروسی جدی به نام اگزمای هرپتیکوم باشد. این وضعیت اورژانسی است و کودک باید فوراً به پزشک یا اورژانس برسد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- برای تشخیص اولیه، اگر کودک لکههای خشک و خارشدار دارد
- خارش آنقدر شدید است که کودک شبها بیدار میشود
- با مرطوبکننده منظم، پوست بهتر نمیشود
- کودک نشانه عفونت دارد
- به آلرژی غذایی مشکوک هستید یا رشد کودک کند به نظر میرسد
اگزما معمولاً دلیلی برای عقب انداختن واکسنهای روتین کودک نیست. اگر محل تزریق ملتهب یا عفونی است، موضوع را پیش از واکسن با کادر درمان در میان بگذارید.
پیش از مراجعه به پزشک، یک دفترچه ساده تهیه کنید و در آن روزهای شعلهوری، محصولاتی که استفاده میکنید، غذاهای جدید و تغییرات محیطی را بنویسید. همچنین از نواحی درگیر در روزهای بد عکس بگیرید. این اطلاعات به پزشک کمک میکند الگوی بیماری کودک را بهتر ببیند و درمان دقیقتری پیشنهاد کند.
محصولات پیشنهادی برای پوست آتوپیک کودک
این محصولات را از میان گزینههای موجود در بریم و برای مراحل مختلف مراقبت از پوست کودک انتخاب کردهایم. پیش از استفاده، توضیحات و محدوده سنی هر محصول را بخوانید و اگر کودک داروی موضعی استفاده میکند، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
جمعبندی
پوست آتوپیک کودک در زمستان به مراقبتی منظم و ملایم نیاز دارد. حمام کوتاه با آب ولرم و شوینده بدون صابون، و مرطوبکننده غلیظ و فراوان بلافاصله بعد از حمام، پایه این مراقبت است. لباس نخی و گشاد، اتاقی که نه خیلی گرم است و نه خیلی خشک، و ناخنهای کوتاه هم به آرامش پوست کمک میکنند. در دورههای شعلهوری، داروهای تجویزی پزشک را طبق دستور و بدون ترس استفاده کنید و نشانههای عفونت را جدی بگیرید.
با این روتین، بیشتر کودکان زمستان راحتتری خواهند داشت و خواب شبانه کودک و خانواده هم آرامتر میشود.
برای پوست کودکتان مشاوره بگیرید
کارشناسان داروخانه دکتر یاسین رشیدی در انتخاب شوینده و مرطوبکننده مناسب سن و پوست کودک کنار شما هستند.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک کودک یا داروساز نیست.
سوالات متداول
کودک مبتلا به اگزمای آتوپیک را هر چند وقت یک بار حمام کنیم؟
معمولاً روزانه یا یک روز در میان، بر اساس نظر پزشک. حمام باید کوتاه، حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه، با آب ولرم و شوینده ملایم بدون صابون باشد و بلافاصله بعد از آن، مرطوبکننده روی کل بدن زده شود.
بهترین مرطوبکننده برای پوست آتوپیک کودک کدام است؟
مرطوبکنندههای غلیظ، بدون عطر و ساده، مثل کرمها و پمادهای مخصوص پوست آتوپیک، معمولاً بهتر از لوسیونهای رقیقاند. مهمتر از برند، مصرف زیاد و منظم آن است؛ دستکم دو بار در روز و بعد از هر حمام.
آیا کورتون موضعی برای کودک بیخطر است؟
اگر طبق دستور پزشک، روی نواحی ملتهب و در مدتی که پزشک تعیین میکند استفاده شود، کورتون موضعی مؤثر است و معمولاً عارضهای ندارد. کورتون بزرگسالان را خودسرانه برای کودک استفاده نکنید و داروی تجویزی را هم از ترس عوارض زودتر از موعد قطع نکنید.
آیا اگزمای آتوپیک کودک مسری است؟
خیر. اگزمای آتوپیک از کودکی به کودک دیگر منتقل نمیشود و به بهداشت هم ربطی ندارد. ژنتیک و ضعف سد پوست نقش اصلی را دارند.
چه زمانی اگزمای کودک اورژانسی است؟
اگر تاولهای کوچک دردناک و گروهی یا زخمهای ریز و گرد دیدید، با یا بدون تب، ممکن است عفونت ویروسی جدی به نام اگزمای هرپتیکوم باشد و کودک باید فوراً به پزشک یا اورژانس برسد. دلمههای زرد و ترشح چرکی هم نیاز دارند همان روز پزشک کودک را ببیند.
خرید محصولات مادر و کودک
مشاهده همه






