سوختگی پای نوزاد؛ پیشگیری از سوختگی پوشک و انتخاب کرم مناسب

زمان مطالعه: 13 دقیقه
پوشک را باز میکنید و پوست نرم نوزاد را قرمز و ملتهب میبینید؛ نوزاد هم با هر بار تعویض گریه میکند. سوختگی پای نوزاد، که بیشتر خانوادهها آن را «ادرارسوختگی» یا «سوختگی پوشک» مینامند، از شایعترین مشکلات پوستی سالهای اول زندگی است. خبر خوب این است که بیشتر موارد آن با چند تغییر ساده در روتین تعویض پوشک و یک کرم محافظ مناسب در چند روز بهتر میشود.
در این مطلب توضیح میدهیم این التهاب چرا ایجاد میشود و چطور میتوان از آن پیشگیری کرد. سپس درباره انتخاب و روش درست استفاده از کرم محافظ، کارهایی که اوضاع را بدتر میکنند، تشخیص عفونت قارچی و نشانههایی صحبت میکنیم که نیاز به مراجعه به پزشک را نشان میدهند.
سوختگی پای نوزاد چیست و چه شکلی دارد؟
سوختگی پوشک یا درماتیت پوشک، التهاب پوست در ناحیهای است که پوشک آن را میپوشاند. سرویس سلامت بریتانیا (NHS) در صفحه راهنمای ادرارسوختگی نوزاد این نشانهها را برای آن ذکر میکند: لکههای قرمز یا زخممانند روی باسن یا کل ناحیه پوشک، دانههای ریز و پوست خشک و پوستهدار. نوزاد ممکن است هنگام تعویض پوشک یا شستشو بیقرار شود و گریه کند.
شایعترین نوع آن «سوختگی تحریکی» است؛ یعنی پوست در اثر تماس طولانی با ادرار و مدفوع تحریک میشود. در این نوع، معمولاً برجستهترین بخشها مثل باسن، بالای رانها، زیر شکم و ناحیه تناسلی قرمز میشوند و عمق چینهای پوست سالمتر میماند. این نکته در تشخیص نوع قارچی کمک میکند که کمی جلوتر توضیح میدهیم.
علتهای سوختگی پای نوزاد
پوست نوزاد نازکتر و حساستر از پوست بزرگسالان است و محیط گرم و مرطوب داخل پوشک، زمینه تحریک را فراهم میکند. این عوامل بیشترین نقش را دارند:
- رطوبت و تماس طولانی با ادرار و مدفوع: آکادمی اطفال آمریکا در صفحه ادرارسوختگی در سایت healthychildren ادرار و مدفوع را دو ماده بسیار تحریککننده میداند که ناحیه پوشک بخش زیادی از روز با آنها در تماس است.
- اصطکاک: پوشک تنگ یا کشهای سفت روی پوست خیس اصطکاک ایجاد میکنند و آن را ملتهب میکنند.
- اسهال و دندان درآوردن: طبق همین منبع، این دو احتمال سوختگی را بیشتر میکنند.
- شروع غذای کمکی: غذاهای تازه ترکیب و دفعات مدفوع را تغییر میدهند و ممکن است پوست را تحریک کنند.
- مصرف آنتیبیوتیک: آنتیبیوتیک، چه برای نوزاد و چه برای مادر شیرده، ممکن است زمینه رشد قارچ کاندیدا را فراهم کند.
- محصولات تحریککننده: دستمال مرطوب معطر یا الکلی، صابون، مارک تازه پوشک و حتی پودر لباسشویی ممکن است پوست حساس را تحریک کنند.
| نوع | ظاهر | محل شایع | اقدام اول |
|---|---|---|---|
| تحریکی | قرمزی صورتی تا قرمز، گاهی پوست براق | باسن، بالای رانها و زیر شکم؛ چینها معمولاً سالم | تعویض مکرر، هوا و کرم محافظ |
| قارچی (کاندیدا) | قرمز روشن و براق با لبه مشخص و دانههای قرمز ریز اطراف آن | بیشتر در چینهای کشاله ران | مراجعه به پزشک برای کرم ضد قارچ |
| باکتریایی | دلمه زرد، ترشح، جوش چرکی یا قرمزی شدید اطراف مقعد | ناحیه پوشک و اطراف مقعد | مراجعه به پزشک، ترجیحاً همان روز |
| حساسیتی | قرمزی در محل تماس با کش، چسب یا محصول تازه | دور کمر و رانها یا محل مصرف محصول | قطع محصول یا تغییر مارک پوشک |
پیشگیری از سوختگی پای نوزاد؛ عادتهای ساده روزانه
تعویض بهموقع پوشک
مهمترین قدم این است که پوشک خیس یا کثیف زیاد روی پوست نماند. NHS تعویض سریع پوشک خیس یا کثیف را توصیه میکند. در روز، پوشک را مرتب بررسی کنید و بعد از هر مدفوع بلافاصله آن را عوض کنید. منبع آمریکایی هم پوشکهای پرجذب را پیشنهاد میکند و میگوید پوشک را بهخصوص برای شب تنگ نبندید.
پوشک یکبارمصرف یا پارچهای؟
هر دو نوع قابل استفادهاند، به شرط اینکه بهموقع عوض شوند. با این حال، طبق همان منبع پوشکهای پارچهای معمولاً جذب کمتری دارند و تا زمان بهبود سوختگی، پوشک یکبارمصرف پرجذب ممکن است کمک کند. اگر از پوشک پارچهای استفاده میکنید، آن را با پودر بدون عطر بشویید، خوب آبکشی کنید و نرمکننده لباس را کنار بگذارید. باقیمانده شوینده در پارچه هم ممکن است پوست حساس را تحریک کند.
زمان بدون پوشک
هوای آزاد به ترمیم پوست ملتهب کمک میکند. هر وقت امکانش هست، نوزاد را مدتی بدون پوشک روی یک حوله یا زیرانداز ضد آب بخوابانید. در روزهای سرد آذر و دی، این کار را در اتاقی گرم و دور از جریان هوای سرد انجام دهید.
تمیز کردن ملایم
ناحیه پوشک را با آب ولرم یا دستمال مرطوب بدون عطر و بدون الکل تمیز کنید. سرویس سلامت بریتانیا توصیه میکند در این دوره از صابون، لوسیون بچه و کف حمام استفاده نکنید، چون ممکن است پوست را تحریک کنند. اگر پوست خیلی ملتهب است، آکادمی اطفال آمریکا پیشنهاد میکند بهجای مالش، آن را با یک بطری فشاری آب بشویید. سپس پوست را با حوله نرم بهآرامی خشک کنید و چند دقیقه فرصت دهید تا کاملاً در هوا خشک شود.
حمام روزانه کافی است، اما طبق سرویس سلامت بریتانیا بیش از دو بار در روز نباشد، چون پوست را خشک میکند. اگر برای بقیه بدن شوینده لازم دارید، کمی از یک شوینده بدون صابون و بدون عطر کودک کافی است و ناحیه ملتهب را فقط با آب بشویید. گزینهها را در دسته شویندههای پوست کودک ببینید. حمام طولانی و آب داغ پوست بزرگسالان را هم خشک میکند؛ نکات آن را در مطلب خارش بدن بعد از حمام در زمستان آوردهایم.
لایه محافظ در هر تعویض
یک کرم یا پماد محافظ مثل یک دیوار نازک بین پوست و رطوبت عمل میکند. این منبع بریتانیایی لایه نازکی از کرم محافظ را در هر بار تعویض پوشک برای محافظت از پوست پیشنهاد میکند. جزئیات انتخاب و روش استفاده را در بخش بعد آوردهایم.
انتخاب کرم مناسب برای سوختگی پای نوزاد
کرم محافظ قرار نیست پوست را «درمان» کند؛ کار اصلی آن جدا نگه داشتن پوست از ادرار و مدفوع است تا خودش فرصت ترمیم پیدا کند. آکادمی اطفال آمریکا خمیرهای محافظ حاوی زینک اکسید یا پترولاتوم (وازلین) را پیشنهاد میکند و میگوید محصولات بدون عطر بهترند. هنگام خرید، این ویژگیها را روی برچسب بررسی کنید:
- ماده محافظ اصلی: زینک اکسید، وازلین یا پارافین، و گاهی دایمتیکون.
- بدون عطر و اسانس: عطر روی پوست ملتهب احتمال حساسیت را بیشتر میکند.
- فرمول ساده: هرچه فهرست ترکیبات کوتاهتر باشد، احتمال واکنش کمتر است.
- مناسب از بدو تولد: برای نوزادان کمسن، این عبارت روی برچسب اهمیت دارد.
- بافت غلیظ و ماندگار: پمادها و خمیرها بیشتر از لوسیونهای رقیق روی پوست میمانند.
چقدر و چطور بزنیم؟
در حالت عادی، لایه نازک معمولاً کافی است. اما وقتی پوست قرمز است، آکادمی اطفال توصیه میکند خمیر محافظ را ضخیم بزنید؛ به تعبیر خودش، مثل لایه خامه روی کیک. همچنین لازم نیست در هر تعویض، کرم تمیز باقیمانده را با زور پاک کنید؛ فقط بخش کثیف را بردارید و لایه تازه را روی آن بزنید. مالش برای پاک کردن کامل کرم، خودش پوست ملتهب را بیشتر آزار میدهد.
- پوشک کثیف را بردارید و ناحیه را با آب ولرم یا دستمال بدون عطر تمیز کنید.
- پوست را با حوله نرم و با ضربههای آرام خشک کنید.
- اگر امکانش هست، چند دقیقه نوزاد را بدون پوشک نگه دارید.
- لایهای از کرم محافظ روی همه نواحی قرمز و چینها بزنید؛ در زمان التهاب، ضخیم.
- پوشک تازه را تنگ نبندید.
- بعد از تعویض، دستهای خودتان را بشویید.
شستشوی مکرر دستها در ماههای اول، پوست دست پدر و مادر را هم خشک و ترکخورده میکند. برای مراقبت از آن، مطلب کرم دست برای پوست خشک را ببینید.

کرمهای محافظ و التیامبخش پوست کودک
کرمها و پمادهای ناحیه پوشک را با ضمانت اصالت کالا از بریم تهیه کنید. پیش از خرید، نبود عطر و اسانس و محدوده سنی را روی برچسب بررسی کنید.
کارهایی که سوختگی پای نوزاد را بدتر میکند
بعضی توصیههای قدیمی و خانگی، با وجود نیت خوب، پوست ملتهب را بیشتر آزار میدهند. این موارد را کنار بگذارید:
- پودر تالک یا پودر بچه: NHS استفاده از پودر تالک را توصیه نمیکند.
- کرمهای ضدعفونیکننده و پماد آنتیبیوتیک بدون نسخه: سرویس سلامت بریتانیا استفاده از کرمهای ضدعفونیکننده را توصیه نمیکند و منبع آمریکایی هشدار میدهد بعضی ترکیبات پمادهای آنتیبیوتیک بدون نسخه، تحریک را بیشتر میکنند.
- کرم کورتون یا ضد قارچ بزرگسالان: هیچ کرم دارویی را بدون نظر پزشک روی پوست نوزاد نزنید؛ بعضی داروها فقط برای مدت کوتاه بیخطرند.
- شلوارک پلاستیکی روی پوشک: رطوبت و گرما را داخل پوشک نگه میدارد.
- درمانهای خانگی: نشاسته، خمیردندان، حنا، سفیده تخممرغ و مواد خوراکی را روی پوست ملتهب نگذارید؛ ممکن است پوست را تحریک کنند یا زمینه عفونت را فراهم کنند.
- سشوار برای خشک کردن: هوای داغ ممکن است پوست نازک نوزاد را بسوزاند؛ هوای آزاد اتاق کافی است.
- مالش با دستمال زبر: پوست ملتهب را با ضربههای آرام تمیز کنید و دستمال را محکم روی آن حرکت ندهید.
سوختگی پای نوزاد یا عفونت قارچی؟
گاهی قارچ کاندیدا روی پوست ملتهب رشد میکند. آکادمی اطفال آمریکا ظاهر آن را اینطور توصیف میکند: لکههای براق، قرمز روشن یا صورتی با لبههای مشخص که گاهی برجستگیها یا جوشهای ریز صورتی هم دارند. برخلاف نوع تحریکی، این نوع معمولاً در چینهای کشاله ران بدتر است. دانههای قرمز کوچکی هم که بیرون از لکه اصلی پخش میشوند، نشانه رایج آناند.
به چند سرنخ دیگر هم دقت کنید. اگر سوختگی با وجود مراقبت درست بیش از چند روز ادامه پیدا کرد، یا نوزاد یا مادر شیرده آنتیبیوتیک مصرف میکنند، احتمال قارچ بیشتر است. در این حالت پزشک ممکن است کرم ضد قارچ تجویز کند. کرم را فقط طبق دستور و به مدتی که پزشک تعیین میکند استفاده کنید و بعد از بهبود هم کرم محافظ را ادامه دهید. اگر برفک سفید داخل دهان نوزاد هم دیدید، این موضوع را به پزشک بگویید.
نوع باکتریایی کمتر رخ میدهد، اما جدیتر است. طبق همین منبع، دلمههای زرد، ترشح و جوشهای چرکی ممکن است نشانه عفونت استافیلوکوکی باشد و قرمزی روشن اطراف مقعد ممکن است نشانه عفونت استرپتوکوکی باشد. این موارد به معاینه پزشک نیاز دارند.
چه زمانی سوختگی پای نوزاد نیاز به پزشک دارد؟
بیشتر موارد با مراقبت خانگی بهتر میشوند. اما در این شرایط با پزشک کودک تماس بگیرید یا به او مراجعه کنید:
- بعد از دو تا سه روز مراقبت درست، سوختگی بهتر نشد یا بدتر شد.
- تاول، جوش، دلمه، پوستهریزی، زخم باز، چرک یا ترشح دیدید.
- نوزاد همراه با سوختگی تب دارد؛ اگر کمتر از ۳ ماه دارد و دمایش ۳۸ درجه یا بیشتر است، همان موقع با پزشک تماس بگیرید یا به درمانگاه بروید.
- سوختگی خیلی دردناک است یا نوزاد بهشدت ناآرام و ناراحت به نظر میرسد.
- قرمزی به بیرون از ناحیه پوشک، مثل شکم و رانها، گسترش پیدا کرد.
- نوزادی که آنتیبیوتیک مصرف میکند، قرمزی روشن با دانههای قرمز در لبهها پیدا کرد.
برای نوزادان خیلی کمسن دقت بیشتری لازم است. طبق راهنمای علائم آکادمی اطفال آمریکا، اگر نوزاد کمتر از یک ماه دارد و دانهها یا تاولهای ریز آبدار گروهی، دلمه زرد یا قرمزی در حال گسترش دارد یا رفتارش عادی نیست، باید همان موقع با پزشک تماس بگیرید یا به درمانگاه بروید. در هر سنی، پوست قرمز روشنی که ورقهورقه جدا میشود هم نیاز به مراجعه فوری دارد. اگر نوزاد بیحال است، بهسختی شیر میخورد یا خیلی بدحال به نظر میرسد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
نکتههای شب، زمستان و بیرون از خانه
- شب: پیش از خواب، لایه کمی ضخیمتر از کرم محافظ بزنید و از پوشک پرجذب استفاده کنید.
- لباس زمستانی: لایههای زیاد و سنگین، گرما و تعریق داخل پوشک را بیشتر میکنند. چند لایه سبک و نخی بهتر است.
- سفر و مهمانی: دستمال مرطوب بدون عطر، تیوپ کوچک کرم محافظ و چند پوشک اضافه همراه داشته باشید.
- تغییر مارک: اگر بعد از تعویض مارک پوشک یا دستمال، قرمزی شروع شد، به محصول قبلی برگردید.
- روزهای اسهال: پوشک را زودتر از همیشه عوض کنید و لایه محافظ را ضخیمتر بزنید. اگر اسهال با تب یا استفراغ همراه شد یا نشانههای کمآبی مثل پوشکهای خیس کمتر، خشکی دهان، فرورفتگی ملاج، اشک نداشتن هنگام گریه یا بیحالی دیدید، با پزشک تماس بگیرید.
پوست بقیه بدن نوزاد هم در زمستان به مراقبت نیاز دارد. اگر گونهها و پوست بدن نوزاد خشک و زبر است، نکات مطلب پوست آتوپیک کودک در زمستان را بخوانید. برای مرطوبکننده بدن، دسته مرطوب کننده کودک را ببینید. همچنین برای خرید مطمئن محصولات کودک، نکات مطلب تشخیص محصولات آرایشی اصل به کارتان میآید.
محصولات پیشنهادی برای سوختگی پای نوزاد
این محصولات را از میان گزینههای موجود در بریم و پس از بررسی ترکیبات انتخاب کردهایم. پماد کلوران برای ناحیه پوشک است و طبق صفحه محصول، اسانس و رنگ ندارد. فهرست کامل ترکیبات آن روی صفحه نیامده است؛ پیش از خرید هر کرم پوشک، روی جعبه بررسی کنید که زینک اکسید یا وازلین دارد. دو محصول ماتیلدا برای حمام و پوست خشک بقیه بدن مناسباند. پیش از استفاده، محدوده سنی هر محصول را بخوانید و اگر پوست نوزاد زخم باز یا نشانه عفونت دارد، ابتدا با پزشک مشورت کنید. گزینههای بیشتر را در دسته مراقبت از پوست کودک ببینید.
جمعبندی
سوختگی پوشک معمولاً از تماس طولانی پوست با رطوبت، ادرار و مدفوع شروع میشود و با اصطکاک، اسهال، غذای تازه یا آنتیبیوتیک تشدید میشود. تعویض بهموقع پوشک، زمان بدون پوشک، تمیز کردن با آب یا دستمال بدون عطر و یک لایه کرم محافظ حاوی زینک اکسید یا وازلین در هر تعویض، پایه پیشگیری و مراقبت است. وقتی پوست قرمز است، کرم را ضخیمتر بزنید و از پودر، صابون و درمانهای خانگی دوری کنید.
اگر بعد از دو تا سه روز بهبودی ندیدید، یا تاول، چرک، تب یا نشانههای عفونت قارچی وجود داشت، پزشک کودک را ببینید. در نوزادان زیر یک ماه هم هر نشانه عفونت را جدی بگیرید و زودتر اقدام کنید.
برای پوست حساس نوزادتان مشاوره بگیرید
کارشناسان داروخانه دکتر یاسین رشیدی در انتخاب کرم محافظ، شوینده و مرطوبکننده مناسب سن و پوست نوزاد کنار شما هستند.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک یا داروساز نیست.
سوالات متداول
کرم مناسب برای سوختگی پای نوزاد چه ویژگیهایی دارد؟
کرم یا خمیر محافظی که زینک اکسید یا وازلین دارد، بدون عطر و اسانس است، فهرست ترکیبات سادهای دارد و برای سن نوزاد مناسب است. در حالت عادی، لایه نازک در هر تعویض پوشک معمولاً کافی است و وقتی پوست قرمز است، لایه ضخیمتری بزنید.
ناحیه پوشک را با چه چیزی تمیز کنیم؟
با آب ولرم یا دستمال مرطوب بدون عطر و بدون الکل. صابون، لوسیون بچه و کف حمام را تا وقتی پوست ملتهب است استفاده نکنید و پوست را با حوله نرم و ضربههای آرام خشک کنید، نه با مالش.
آیا پودر بچه برای سوختگی پوشک مفید است؟
خیر. سرویس سلامت بریتانیا استفاده از پودر تالک را توصیه نمیکند. بهجای پودر، پوشک را بهموقع عوض کنید، به پوست هوا برسانید و در هر تعویض از کرم محافظ استفاده کنید.
از کجا بفهمم سوختگی پای نوزاد قارچی است؟
لکههای قرمز روشن و براق با لبه مشخص، دانههای قرمز کوچک بیرون از لکه اصلی و درگیری بیشتر چینهای کشاله ران از نشانههای قارچاند. اگر سوختگی با وجود مراقبت درست بیش از چند روز ادامه دارد یا بعد از مصرف آنتیبیوتیک شروع میشود هم احتمال قارچ بیشتر است. در این حالت پزشک کودک را ببینید.
چه زمانی برای سوختگی پوشک به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر بعد از دو تا سه روز مراقبت درست بهتر نشد یا بدتر شد، یا تاول، جوش، دلمه، چرک، تب یا گسترش قرمزی به بیرون از ناحیه پوشک دیدید. در نوزاد کمتر از یک ماه، دانه یا تاولهای ریز گروهی، دلمه زرد، قرمزی در حال گسترش یا رفتار غیرعادی، و در نوزاد کمتر از ۳ ماه تب ۳۸ درجه یا بیشتر، نیاز به تماس فوری با پزشک دارد.
خرید محصولات مادر و کودک
مشاهده همه





