لب خشک و ترکخورده؛ علتها و مراقبت درست در روزهای سرد

زمان مطالعه: 12 دقیقه
با اولین سوز پاییزی، خیلیها متوجه میشوند که لبهایشان زبر میشود، میسوزد و موقع خندیدن ترک برمیدارد. لب خشک شاید مشکل کوچکی به نظر برسد، اما وقتی ترکها عمیق شوند، هر لقمه، هر کلمه و حتی هر لبخند را دردناک میکنند. خوشبختانه بیشتر موارد با چند تغییر ساده در عادتها و انتخاب یک بالم مناسب در دو تا سه هفته بهتر میشوند.
در این مطلب توضیح میدهیم چرا لبها زودتر از بقیه پوست خشک میشوند و چه عواملی در روزهای سرد این مشکل را بدتر میکنند. سپس یک روتین قدمبهقدم، ترکیبات مفید و محرک، نکات مخصوص کودکان و نشانههایی را مرور میکنیم که یعنی وقت مراجعه به پزشک است.
چرا لبها زودتر از بقیه پوست خشک میشوند؟
پوست لبها با پوست صورت تفاوتهای مهمی دارد. لایه بیرونی آن بسیار نازک است و تقریباً غده چربی ندارد. بنابراین لبها نمیتوانند مثل بقیه پوست، چربی محافظ خود را بسازند و آب را راحتتر از دست میدهند. علاوه بر این، رنگدانه ملانین در لبها کم است و همین موضوع آنها را در برابر آفتاب آسیبپذیرتر میکند.
به همین دلیل، لبها اولین جایی هستند که اثر هوای سرد، باد و گرمای خشک خانه را نشان میدهند. در واقع، آنها کاملاً به محافظت بیرونی، یعنی بالم و پماد، وابستهاند.
علتهای لب خشک در روزهای سرد
بیشتر وقتها چند عامل با هم دست به دست میدهند. مهمترین آنها عبارتاند از:
- هوای سرد و خشک: باد سرد بیرون و هوای گرم و کمرطوبت داخل خانه، آب لایه بیرونی لبها را سریع تبخیر میکنند.
- لیسیدن لبها: آب دهان در لحظه اول احساس رطوبت میدهد، اما با تبخیر آن، لبها خشکتر از قبل میشوند.
- تنفس از راه دهان: سرماخوردگی، گرفتگی بینی و خواب با دهان باز، بهخصوص در شب، لبها را خشک میکنند.
- آفتاب: حتی در زمستان، اشعه فرابنفش به لبها آسیب میزند.
- محصولات محرک: بعضی بالمها، رژلبها و خمیردندانها ترکیباتی دارند که لبهای حساس را تحریک میکنند.
- داروها: ایزوترتینوئین خوراکی تقریباً همیشه لبها را خشک میکند و برخی رتینوئیدهای دیگر هم ممکن است همین اثر را داشته باشند.
- کمبودهای تغذیهای: کمبود آهن و برخی ویتامینهای گروه B هم در فهرست علتهای التهاب لب قرار دارند.
گاهی هم عادتهای کوچک مشکلسازند. برای مثال، جویدن پوستهها یا نگه داشتن گیره و کلید فلزی بین لبها، روند ترمیم را کند میکند. اگر درباره اثر آلودگی هوا روی پوست کنجکاوید، مطلب اثر آلودگی هوا بر پوست و مو را هم بخوانید.
نشانهها؛ از خشکی ساده تا ترکهای عمیق
شدت مشکل در افراد مختلف فرق میکند. شناختن مرحلهها به شما کمک میکند بفهمید مراقبت خانگی کافی است یا نه.
خشکی خفیف
لبها زبر و کمی کشیدهاند، پوستههای نازک دارند و رژلب روی آنها یکدست نمینشیند. این مرحله معمولاً با یک بالم مناسب در چند روز آرام میشود.
ترک و سوزش
شکافهای ریز روی لبها پیدا میشوند، با غذای شور یا ترش میسوزند و گاهی کمی خون میآیند. در این مرحله، علاوه بر بالم روزانه، یک لایه ضخیم پماد در شب لازم است.
التهاب اطراف دهان
گاهی خشکی از لبها فراتر میرود و پوست دور دهان قرمز، زبر و خارشدار میشود. این حالت بیشتر برای کسانی پیش میآید که مدام لبهایشان را لیس میزنند، بهخصوص کودکان.
روتین مراقبت از لب خشک در خانه
توصیههای زیر بیشتر بر اساس راهنمای آکادمی پوست آمریکا (AAD) است. اگر آنها را با هم و منظم انجام دهید، معمولاً در دو تا سه هفته بهبودی محسوسی میبینید:
- لیسیدن، جویدن و کندن پوستهها را کنار بگذارید. هر وقت هوس کردید لبهایتان را خیس کنید، به جای آن بالم بزنید.
- چند بار در روز و قبل از خواب، بالم بدون عطر بزنید. بالم را در جیب، کیف و کنار تخت بگذارید تا فراموش نشود.
- برای ترکهای عمیق، پماد غلیظ را امتحان کنید. AAD میگوید پمادی مثل وازلین سفید، رطوبت را بیشتر از واکسها و روغنها نگه میدارد.
- قبل از بیرون رفتن، بالم ضد آفتاب بزنید. بالمی با SPF ۳۰ یا بیشتر و فیلترهای معدنی مثل زینک اکساید یا تیتانیوم دیاکساید انتخاب کنید و هر دو ساعت تمدیدش کنید.
- رطوبت هوای خانه را بالا ببرید. یک دستگاه بخور سرد در اتاق خواب، بهخصوص اگر با دهان باز میخوابید، کمک زیادی میکند.
- به اندازه کافی آب بنوشید. کمآبی بدن هم در خشکی لبها نقش دارد.
یک نکته مهم: لب ترکخورده را با اسکراب، مسواک یا شکر لایهبرداری نکنید. این کار ترکها را عمیقتر میکند و ممکن است باعث خونریزی شود. وقتی لبها ترمیم شدند، پوستههای اضافه خودشان جدا میشوند.
شب بهترین زمان ترمیم است، چون چند ساعت چیزی نمیخورید و لبها را لیس نمیزنید. پس قبل از خواب، بعد از مسواک، یک لایه ضخیم پماد یا بالم روی لبها و گوشههای دهان بزنید. اگر صبح هنوز کمی از آن روی لبهایتان باقی بود، یعنی مقدار کافی زدهاید. این عادت ساده، بهخصوص در شبهای سرد و در اتاقهایی که بخاری روشن است، تفاوت بزرگی ایجاد میکند.

چه ترکیباتی در بالم لب مفید است؟
بالم مناسب دو کار انجام میدهد: رطوبت را در لبها نگه میدارد و به سد محافظ پوست کمک میکند. طبق راهنمای AAD، بهتر است در فهرست ترکیبات به دنبال این مواد باشید:
- وازلین سفید یا پترولاتوم و روغن معدنی، برای ایجاد یک لایه محافظ قوی.
- شیباتر، روغن کرچک و روغن دانه کنف، برای نرمی.
- سرامیدها، برای کمک به ترمیم سد پوستی.
- دایمتیکون، که یک لایه سبک و نرم روی پوست میسازد.
- زینک اکساید یا تیتانیوم دیاکساید، برای محافظت در برابر آفتاب.
همچنین روی برچسب محصول عبارتهای «بدون عطر» و «هایپوآلرژنیک» را جستوجو کنید. بالمهای رنگی و براق شاید ظاهر جذابتری داشته باشند، اما برای لبهای ترکدار معمولاً بالم ساده و بیرنگ انتخاب امنتری است.
ترکیباتی که لبهای حساس را تحریک میکنند
احساس خنکی و سوزش ملایم بعد از مصرف بالم، نشانه اثر کردن آن نیست. AAD تأکید میکند که سوزش، گزگز یا احساس ناخوشایند یعنی محصول لبهایتان را تحریک میکند و باید آن را کنار بگذارید. در جدول زیر، ترکیباتی را میبینید که همین راهنما توصیه میکند در زمان خشکی و ترک از آنها دوری کنید:
| ترکیب | کجا پیدا میشود؟ | چرا بهتر است کنار بگذاریم؟ |
|---|---|---|
| منتول، کامفور (کافور) و اکالیپتوس | بالمهای خنککننده و «طبینما» | احساس خنکی ایجاد میکنند، اما میتوانند لب ترکدار را تحریک کنند |
| طعمدهندهها (دارچین، مرکبات، نعناع) | بالمها و رژلبهای معطر و خمیردندان | از علتهای رایج تحریک و حساسیتاند و عادت لیسیدن را هم بیشتر میکنند |
| عطر | بیشتر محصولات آرایشی لب | یکی از شایعترین علتهای حساسیت تماسی است |
| لانولین | برخی بالمها و کرمهای ترمیمکننده | در بعضی افراد حساسیت ایجاد میکند |
| اکتینوکسات و اکسیبنزون | برخی بالمهای ضد آفتاب | برای لبهای حساس، فیلترهای معدنی گزینه بهتریاند |
| سالیسیلیک اسید و فنول | محصولات لایهبردار و برخی بالمها | روی لب ترکدار سوزش ایجاد میکنند |
اگر بعد از تعویض بالم یا خمیردندان، لبهایتان قرمز و ملتهب شد، به حساسیت تماسی فکر کنید. در این حالت محصول جدید را کنار بگذارید و چند روز فقط از یک پماد ساده و بدون عطر استفاده کنید.
برای ترکهای عمیق، یک ترمیمکننده ملایم کنار دستتان باشد
کرم ترمیم کننده سیکالیا با فرمول هایپوآلرژن و فاقد پارابن، در صفحه محصول برای ترک لب و پوست آسیبدیده معرفی شده است.
لب ترکخورده و زخم گوشه لب؛ کی جدی است؟
ترکهای دردناک در گوشههای دهان معمولاً با خشکی ساده فرق دارند. به این حالت «کیلیت زاویهای» میگویند و آب دهانی که در گوشه لب جمع میشود، دندان مصنوعی نامناسب یا عفونت قارچی و میکروبی از علتهای آن هستند. درمنت (DermNet) توضیح میدهد که درمان التهاب لب به علت آن بستگی دارد و گاهی پزشک برای بررسی عفونتهایی مثل کاندیدا نمونه سطحی (سواب) میگیرد و گاهی بیوپسی لازم است.
بنابراین اگر گوشه دهانتان چند هفته ترکدار و قرمز است، فقط به بالم بسنده نکنید. پزشک ممکن است علاوه بر مرطوبکننده، کرم ضد قارچ یا داروی دیگری تجویز کند. تبخال هم با سوزش و گزگز شروع میشود و بعد تاولهای کوچک ایجاد میکند. تبخال مسری است؛ پس در این مدت بالم، لیوان و حوله خود را با دیگران شریک نشوید و کسی را نبوسید، بهخصوص نوزادان را.
مراقبت از لب کودکان در زمستان
کودکان بیشتر از بزرگسالان لبهایشان را لیس میزنند و همین عادت دور دهان آنها را قرمز و زبر میکند. برای آنها هم بهترین گزینه یک پماد یا بالم ساده، بدون عطر و بدون طعم است. بالمهای میوهای و شیرین، کودک را به لیسیدن بیشتر تشویق میکنند.
بعد از غذا، دور دهان کودک را با آب ولرم تمیز کنید، آرام خشک کنید و یک لایه نازک پماد بزنید. همین کار را قبل از خواب و قبل از بیرون رفتن در هوای سرد هم تکرار کنید. اگر پوست کودک شما آتوپیک است، مطلب مراقبت از پوست آتوپیک کودک در زمستان نکات بیشتری به شما میدهد. در صورت ترکهای عمیق، زخم یا التهابی که با این مراقبتها بهتر نشد، با پزشک کودک مشورت کنید.
برای نوزادان و کودکان کوچک، از بالمهایی که کافور، منتول یا اسانسهای قوی دارند استفاده نکنید. همچنین هر محصول جدید را ابتدا روی بخش کوچکی از پوست امتحان کنید. یادتان باشد که خشکی دور دهان در کودکان گاهی با اگزما هم همراه است و در این صورت مراقبت پوست کل صورت اهمیت پیدا میکند.
رژلب و آرایش لب در روزهای سرد
آرایش لب الزاماً دشمن لبهای خشک نیست، اما انتخاب و روش آن اهمیت دارد. رژلبهای مات و ماندگار و رژهای مایع با دوام بالا معمولاً فرمول خشکتری دارند و ترکها را برجستهتر نشان میدهند. بنابراین در روزهایی که لبهایتان ترک دارد، رژهای کرمی یا بالمهای رنگی ملایم انتخاب بهتریاند.
قبل از آرایش، یک لایه نازک بالم بدون عطر بزنید و چند دقیقه صبر کنید تا جذب شود. سپس اضافه آن را با دستمال بگیرید و بعد رژ بزنید. شبها هم آرایش لب را با یک پاککننده ملایم و بدون مالش شدید پاک کنید و بلافاصله یک لایه پماد یا بالم بزنید.
به تاریخ مصرف رژلبها هم توجه کنید. محصولی که بوی آن تغییر کرده یا بافتش دانهدانه شده، احتمال تحریک را بیشتر میکند. علاوه بر این، رژلب و بالم خود را با دیگران شریک نشوید تا خطر انتقال تبخال و عفونت کمتر شود. هنگام خرید هم از اصالت محصول مطمئن شوید؛ روشهای آن را در مطلب تشخیص محصولات آرایشی اصل از تقلبی توضیح دادهایم.
باورهای اشتباه رایج درباره مراقبت از لبها
چند باور رایج وجود دارد که بیشتر از کمک، مشکلساز میشوند:
- «بالم لب اعتیاد میآورد»: بالم اعتیادآور نیست؛ اما بالمهای محرک با منتول یا عطر، لب را خشکتر میکنند و شما را به استفاده بیشتر وادار میکنند.
- «پوستهها را باید کند»: کندن پوستهها زخم تازه ایجاد میکند و ترمیم را عقب میاندازد.
- «آب بیشتر بهتنهایی کافی است»: آب کافی لازم است، اما بدون یک لایه محافظ، باد و هوای خشک همچنان رطوبت لب را میگیرند.
- «ضد آفتاب فقط برای تابستان است»: AAD تأکید میکند که حتی در زمستان هم از لبها در برابر آفتاب محافظت کنید، چون آفتاب میتواند تبخال را هم فعال کند.
دلیل نیاز پوست به ضد آفتاب در فصل سرد را در مطلب ضد آفتاب در زمستان بخوانید. نکتههای کلی خشکی پوست در این فصل را هم در مطلب خشکی پوست در زمستان و درباره دستها در راهنمای کرم دست برای پوست خشک آوردهایم.
چند محصول نمونه برای مراقبت از لب و دور دهان
این محصولات را بر اساس ترکیبات و کاربردهای معرفیشده در صفحه هر محصول انتخاب کردهایم:
قبل از خرید هر بالم، فهرست ترکیبات روی بسته را برای عطر یا طعمدهنده (Parfum، Fragrance، Aroma یا Flavor) بررسی کنید. همچنین هر محصول جدید را ابتدا روی بخش کوچکی از پوست امتحان کنید. اگر سوزش یا قرمزی داشتید، مصرف آن را قطع کنید و به یک پماد ساده برگردید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
طبق توصیه AAD، اگر بعد از دو تا سه هفته مراقبت درست بهبودی ندیدید، به متخصص پوست مراجعه کنید. حساسیت، عفونت قارچی و «کیلیت آکتینیک» از علتهایی هستند که با بالم معمولی بهتر نمیشوند. کیلیت آکتینیک یک وضعیت پیشسرطانی است که با خشکی، زبری و پوستهریزی مداوم لب، معمولاً لب پایین، خود را نشان میدهد و در کسانی که سالها زیر آفتاب کار کردهاند شایعتر است.
همچنین در این موارد مراجعه به پزشک را عقب نیندازید:
- زخمی که بیش از دو هفته خوب نمیشود یا مدام خونریزی میکند.
- لکه سفید، توده یا ضخیم شدن بخشی از لب.
- تورم ناگهانی لبها، بهخصوص همراه با تنگی نفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- تاولهای مکرر یا دردناک، یا تب همراه با زخم دهان.
- خشکی شدید لبها در کنار خستگی و رنگپریدگی، که ممکن است با کمبود آهن یا ویتامین مرتبط باشد.
اگر داروی آکنه مصرف میکنید، خشکی لبها طبیعی است. با این حال، مقدار مصرف دارو را خودسرانه تغییر ندهید و برای مراقبت از لبها با پزشک خود مشورت کنید.
جمعبندی: لب خشک را با محافظت منظم آرام کنید
لبها چربی محافظ ندارند و به همین دلیل در هوای سرد زودتر از بقیه پوست آسیب میبینند. مهمترین قدمها سادهاند: لبهایتان را لیس نزنید، چند بار در روز و قبل از خواب یک بالم بدون عطر بزنید، برای ترکهای عمیق پماد غلیظ به کار ببرید و بیرون از خانه از بالم ضد آفتاب کمک بگیرید.
اگر این مراقبتها را منظم انجام دهید، بیشتر لبها در دو تا سه هفته نرم و سالم میشوند. اما زخم، لکه یا ترکی که با این روشها بهتر نشد، ارزش یک معاینه را دارد.
در انتخاب محصول مناسب مشاوره بگیرید
کارشناسان داروخانه دکتر یاسین رشیدی کمک میکنند بالم و مرطوبکنندهای بدون ترکیبات محرک و متناسب با پوست شما انتخاب کنید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک یا داروساز نیست.
سوالات متداول
چرا لبها در زمستان خشک میشوند و ترک برمیدارند؟
پوست لبها بسیار نازک است و تقریباً غده چربی ندارد. باد سرد، هوای خشک و گرم داخل خانه، لیسیدن لبها، تنفس از راه دهان و آفتاب، آب لبها را سریع کم میکنند و باعث ترک میشوند.
بهترین بالم برای لب خشک چیست؟
بالمی بدون عطر و هایپوآلرژنیک با ترکیباتی مثل پترولاتوم یا وازلین سفید، شیباتر، سرامید یا دایمتیکون. برای ترکهای عمیق، یک لایه ضخیم پماد در شب مفید است و بیرون از خانه بالم با SPF ۳۰ یا بیشتر بزنید.
آیا لیس زدن لبها خشکی را بدتر میکند؟
بله. آب دهان در لحظه اول احساس رطوبت میدهد، اما با تبخیر آن لبها خشکتر میشوند. بهتر است هر وقت هوس کردید لبهایتان را خیس کنید، به جای آن بالم بزنید.
لب خشک و ترکخورده چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
با مراقبت درست، بیشتر افراد در دو تا سه هفته بهبودی میبینند. اگر در این مدت بهتر نشدید، یا زخم، لکه سفید، تورم یا خونریزی مداوم دارید، به پزشک مراجعه کنید.
ترک و زخم گوشه لب نشانه چیست؟
ترکهای دردناک گوشه دهان معمولاً با خشکی ساده فرق دارند و به آن کیلیت زاویهای میگویند. جمع شدن آب دهان، دندان مصنوعی نامناسب و عفونت قارچی یا میکروبی از علتهای آن هستند و ممکن است به درمان دارویی نیاز داشته باشند.
خرید محصولات مراقبت از پوست بدن
مشاهده همه





